Nasze działania na rzecz ochrony przyrody Stowarzyszenie „Lobelia” – działamy dla przyrody i naszych jezior Ochrona przyrody zaczyna się od troski o miejsca, które są najbliżej nas. Dla Stowarzyszenia Ludzi Nieobojętnych „Lobelia” takim miejscem są przede wszystkim jeziora Nawsie i Psarskie oraz otaczający je krajobraz Pojezierza Drawskiego. To właśnie tutaj od lat koncentrujemy znaczną część naszych działań związanych z ochroną środowiska, edukacją ekologiczną oraz odpowiedzialnym i racjonalnym korzystaniem z lokalnych zasobów wodnych. Jednym z podstawowych celów statutowych Stowarzyszenia jest przyczynianie się do ochrony środowiska, zwierząt i dziedzictwa przyrodniczego oraz wspieranie ekorozwoju. Ważną częścią naszej działalności jest również aktywizowanie lokalnej społeczności i tworzenie takich form korzystania z walorów przyrodniczych regionu, które pozwalają łączyć potrzeby mieszkańców, turystów i osób korzystających z jezior z koniecznością zachowania ich dla przyszłych pokoleń. Jeziora Nawsie i Psarskie – przyrodnicze dziedzictwo, o które warto dbać Jeziora są jednym z największych bogactw Pojezierza Drawskiego. Cały region wyróżnia się wyjątkowym nagromadzeniem cennych ekosystemów wodnych, terenów leśnych i siedlisk wielu gatunków roślin i zwierząt. Na terenie Pojezierza znajdują się rezerwaty przyrody, obszary chronionego krajobrazu oraz obszary Natura 2000, w tym „Ostoja Drawska” i „Jeziora Czaplineckie”. Szczególne miejsce w działalności naszego Stowarzyszenia zajmują jeziora Nawsie i Psarskie. W opracowanym dla nich operacie rybackim oba zbiorniki zostały scharakteryzowane jako jeziora ramienicowe – siedlisko przyrodnicze o kodzie 3140. Dokument zwraca uwagę zarówno na ich wartość przyrodniczą, jak i na zagrożenia mogące wpływać na stan wód, w tym dopływ substancji biogennych ze zlewni. Dlatego troskę o jeziora rozumiemy szerzej niż tylko jako sprzątanie ich brzegów. Ochrona wód wymaga długofalowego podejścia, łączącego bezpośrednie działania terenowe, edukację, racjonalną gospodarkę rybacką, obserwowanie zmian zachodzących w środowisku oraz budowanie odpowiedzialności osób korzystających z jezior. „Odpowiedzialni za jeziora – z myślą o przyszłości” Jednym z najważniejszych przedsięwzięć Stowarzyszenia był projekt „Odpowiedzialni za jeziora – z myślą o przyszłości”, realizowany dzięki dofinansowaniu w ramach „Mikrodotacje, Lokalne Przedsięwzięcia NOWEFIO w Województwie Zachodniopomorskim 2024–2026”, finansowanego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030. Projekt dotyczył ekologii i ochrony zwierząt, a jego działania skoncentrowaliśmy właśnie wokół jezior Nawsie i Psarskie. Jednym z jego najbardziej widocznych elementów była wspólna akcja terenowa przeprowadzona 29 czerwca 2025 r. Uczestnicy wyruszyli na jeziora i ich brzegi wyposażeni w łodzie, kajaki i worki, aby usuwać pozostawione odpady. Nie była to jednak wyłącznie akcja sprzątania. Towarzyszyła jej edukacja przyrodnicza prowadzona przez hydrobiologa Artura Furdynę. Rozmowy dotyczyły funkcjonowania ekosystemów wodnych, zachodzących w nich zmian, ryb, ptaków, rzek oraz wpływu działalności człowieka i zmian klimatycznych na środowisko wodne. Dzięki temu praktyczne działanie na rzecz czystości jezior zostało połączone ze zdobywaniem wiedzy potrzebnej do ich skuteczniejszej ochrony. Projekt miał także bardzo ważny wymiar społeczny. Pokazał, że ochrona środowiska nie musi ograniczać się do działań instytucji i ekspertów. Mieszkańcy mogą sami uczestniczyć w opiece nad miejscami, w których żyją i wypoczywają. Podsumowując projekt, Stowarzyszenie podkreślało właśnie połączenie sprzątania brzegów i tafli jezior z edukacją dotyczącą codziennych decyzji wpływających na stan przyrody. Operat rybacki – ochrona jezior oparta na wiedzy Jednym z najważniejszych rezultatów projektu było przygotowanie pierwszego w historii operatu rybackiego dla jezior Psarskie i Nawsie. Dokument opracował hydrobiolog i ekspert w zakresie ochrony wód dr Artur Furdyna. Dla Stowarzyszenia było to przejście od pojedynczych działań ochronnych do planowego, wieloletniego zarządzania zasobami jezior. Operat zawiera m.in. charakterystykę przyrodniczą zbiorników, rozpoznanie najważniejszych zagrożeń, zasady odpowiedzialnego wędkowania, limity połowów, dziesięcioletni plan zarybień – m.in. sielawą i szczupakiem – oraz rekomendacje dotyczące ochrony siedlisk i monitorowania jakości wód. Jest to szczególnie ważne z punktu widzenia racjonalnego korzystania z zasobów wodnych. Jezioro nie jest bowiem niewyczerpalnym źródłem ryb ani wyłącznie miejscem rekreacji. Jest skomplikowanym ekosystemem, którego poszczególne elementy pozostają ze sobą w ścisłych zależnościach. Dlatego gospodarowanie zasobami rybnymi powinno odbywać się w sposób kontrolowany i uwzględniający możliwości biologiczne zbiornika. Obecnie Stowarzyszenie jest dzierżawcą jezior Nawsie i Psarskie, a wędkowanie odbywa się według określonych zasad. Regulamin określa m.in. wymiary i okresy ochronne oraz dobowe limity połowów poszczególnych gatunków ryb. Przykładowo dla szczupaka ustanowiono wymiar ochronny do 50 cm i powyżej 80 cm oraz limit dwóch sztuk na dobę, a dla okonia chronione są osobniki do 20 cm oraz powyżej 40 cm. Takie rozwiązania służą pogodzeniu rekreacyjnego wykorzystania jezior z potrzebą zachowania ich zasobów biologicznych. „EkoFala – w rytmie wody i natury” Drugim dofinansowanym przedsięwzięciem Stowarzyszenia był projekt „EkoFala – w rytmie wody i natury”, realizowany w ramach programu Społecznik na 5!, zainicjowanego przez Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego. Jego głównym wydarzeniem był zorganizowany 15 sierpnia 2025 r. nad jeziorem Nawsie we wsi Psie Głowy piknik, który połączył edukację ekologiczną, aktywny wypoczynek i integrację lokalnej społeczności. W wydarzeniu uczestniczyły dzieci, młodzież, osoby dorosłe i seniorzy. Na wodzie pojawiła się „eko-flota”, a na brzegu odbywały się zajęcia i wydarzenia pokazujące, że kontakt z naturą może przyjmować bardzo różne formy. Zorganizowano m.in. plener malarski i prezentację fotografii lokalnej przyrody, odbyły się zajęcia jogi, a uczestnicy ponownie mieli możliwość rozmowy z hydrobiologiem Arturem Furdyną. Projekt miał ważny wymiar edukacyjny: zamiast mówić o przyrodzie wyłącznie w sali, uczestnicy mogli poznawać ją bezpośrednio nad jeziorem. Budowanie więzi mieszkańców z otaczającym środowiskiem jest jednym z elementów jego ochrony. Człowiek znacznie chętniej troszczy się o miejsce, którego wartość zna, rozumie i z którym czuje się związany. Edukacja jako inwestycja w przyszłość W działaniach Stowarzyszenia szczególne miejsce zajmuje edukacja ekologiczna. Chcemy nie tylko reagować na istniejące problemy, lecz także ograniczać ich powstawanie. Dlatego podczas organizowanych wydarzeń staramy się tłumaczyć, jak funkcjonuje jezioro jako ekosystem, co wpływa na jakość jego wody, dlaczego ważna jest roślinność wodna i przybrzeżna, jak odpowiedzialnie korzystać z zasobów ryb oraz jaki wpływ na środowisko mają codzienne zachowania człowieka. Duże znaczenie ma dla nas angażowanie dzieci i młodzieży. Bezpośredni kontakt z przyrodą pozwala budować odpowiedzialność za środowisko znacznie skuteczniej niż sama teoria. Nasze działania kierujemy jednak do całej społeczności. Ochrona jeziora zależy bowiem zarówno od najmłodszych mieszkańców, jak i od właścicieli nieruchomości, rolników, turystów, wędkarzy czy osób korzystających z jeziora rekreacyjnie. Racjonalne korzystanie z wody oznacza odpowiedzialność Dla Stowarzyszenia „Lobelia” racjonalne korzystanie z zasobów wodnych nie oznacza zamykania jezior przed człowiekiem. Wręcz przeciwnie – chcemy, aby jeziora Nawsie i Psarskie pozostawały miejscem wypoczynku, rekreacji, wędkowania, edukacji i spotkań lokalnej społeczności. Warunkiem jest jednak korzystanie z nich w granicach, które pozwalają zachować ich przyrodniczą wartość. Dlatego nasze działania obejmują kilka wzajemnie uzupełniających się kierunków: ochronę czystości jezior i ich otoczenia, odpowiedzialną gospodarkę rybacką, edukację ekologiczną, rozpoznawanie zagrożeń dla jakości wód, współpracę ze specjalistami oraz angażowanie mieszkańców w bezpośrednią opiekę nad lokalną przyrodą. Nie traktujemy tych działań jako jednorazowych akcji. Przygotowany operat rybacki obejmuje perspektywę wielu lat, a doświadczenia zdobyte podczas obu dofinansowanych projektów stanowią podstawę do organizowania kolejnych inicjatyw. Z myślą o kolejnych pokoleniach Jeziora Nawsie i Psarskie są częścią naszego wspólnego lokalnego dziedzictwa. Ich stan w przyszłości będzie w dużej mierze rezultatem decyzji podejmowanych dzisiaj. Dlatego Stowarzyszenie Ludzi Nieobojętnych „Lobelia” chce łączyć konkretne działania terenowe z wiedzą naukową, edukacją i zaangażowaniem społecznym. Sprzątanie jezior, przygotowanie operatu rybackiego, wprowadzenie zasad racjonalnego korzystania z zasobów ryb, spotkania z hydrobiologiem, edukacja dzieci i dorosłych oraz projekty „Odpowiedzialni za jeziora – z myślą o przyszłości” i „EkoFala – w rytmie wody i natury” są elementami tego samego długofalowego działania. Chcemy, aby nasze jeziora pozostały czyste, żywe i dostępne dla ludzi – ale jednocześnie użytkowane w sposób, który nie odbiera przyszłym pokoleniom możliwości korzystania z tego samego przyrodniczego bogactwa. Bo odpowiedzialność za wodę i przyrodę nie kończy się na brzegu jeziora. Zaczyna się od naszych codziennych decyzji.
